Xin cho biết độ nhờn của các chất (Viscosity)

Bác tham khảo tài liệu này nha!

1.Chỉ số Viscosity (chỉ độ trơn)

Ðộ trơn nhờn của nhớt thay đổi theo nhiệt độ. Chỉ số Viscosity biểu thị khả năng giữ nhờn bất chấp nhiệt độ. Nếu chỉ số này cao, nhớt có khả năng giữ nhờn qua nhiều mức nhiệt độ. Và ngược lại, chỉ số Viscosity thấp biểu lộ khả năng giữ nhờn của nhớt suy giảm khi nhiệt độ thay đổi. Vì thế, nhớt càng tốt thì chỉ số Viscosity càng cao.

2. Hoạt Ðộng Trong Lúc Nhiệt Ðộ Giảm (Low Temperature Performance)

Cũng như mọi thứ chất lỏng khác, nhớt bị đóng băng khi nhiệt độ xuống quá thấp trong lúc trời lạnh. Nhưng do yêu cầu của nhiệm vụ, nhớt phải luôn luôn duy trì được linh động tính của mình, chứ không thể đậm đặc hoặc đông lại khi nhiệt độ xuống quá thấp trong những ngày Mùa Ðông. Nhớt cần phải lưu thông linh động để cung cấp sự bảo vệ cấp thời cho đầu máy, nhất là khi xe vừa mới khởi động, dù chất lỏng ngoài trời có đông lại thành đá. Ðây là một tính năng quan trọng của nhớt, bằng không, đầu máy sẽ “sụm”, ngay khi vừa được khởi động.

3. Hoạt Ðộng Trong Lúc Nhiệt Ðộ Cao (High Temperature Performance)

Một lần nữa, cũng như các chất lỏng khác, nhớt có thể bay hơi dưới những mức nhiệt cực cao. Thế nhưng, do nhiệm vụ đòi hỏi, nhớt phải có sức chịu nhiệt, không thể dễ dàng bay hơi khi gặp nóng. Ðể xác định chất lượng của nhớt, các khoa học gia phải tìm hiểu và trả lời các câu hỏi sau đây: Nhớt cầm cự ra sao dưới những mức nhiệt cực cao? Có còn duy trì được tính nhờn (viscosity) của mình hay không? Nếu tính nhờn giảm sút một cách đáng kể khi nhiệt độ tăng, nhớt không còn có thể bảo vệ được bề mặt các bộ phận khi chúng tiếp giáp, cọ xát nhau. Vì thế, nhớt tốt phải là loại nhớt vẫn giữ được tính nhờn của mình bất chấp nhiệt độ tăng.

4. Khả năng chống oxít hóa (Oxidation Resistance)

Oxít hóa là một phản ứng hóa học xảy ra khi oxy trong khí trời tác dụng trên một số thành phần cấu tạo nên vật thể. Ðó là hiện tượng rỉ sét thường được ghi nhận trên các vật thể kim loại phô ra khí trời lâu ngày. Vậy, nhớt có bị... rỉ sét không? Có chứ. Hiện tượng oxít hóa xảy ra trong nhớt khi oxy tác dụng với một số thành phần trong nhớt, và tạo ra những vẩn cặn, trông như mùn bẩn đóng tầng trên các bộ phận máy. Vì thế, nhớt phải có tính chống oxít hóa cao. Base Fluids (Basestocks)

Tiến Trình Lọc Nhớt (Refining Process)

Ðể nâng cao các phẩm chất trên đây của nhớt, sau khi khai quật từ dưới lòng đất lên, dầu thô phải qua các giai đoạn thanh luyện, được mô tả một cách đơn giản như sau:

1. Khử mặn (desalting)

Trước hết, người ta phải loại trừ các phân tử muối ra khỏi dầu thô, để các bước thanh lọc tiếp theo được trở nên dễ dàng hơn.

2. Cho Bay Hơi Từng Phần (partial vaporization)

Dầu thô sau đó được bơm vào phòng nóng để cho bay hơi một phần, từ đây người ta phân biệt được nhiều thành phần với độ sôi rất khác biệt. Những thành phần nào có độ sôi cao nhất (tức là “lì” nhất, không chịu bay hơi) sẽ được giữ lại để làm thành những chất căn bản tạo độ nhờn cho nhớt.

3. Chưng cất bằng chân không (Vacuum Distillation)

Các chất nhờn căn bản nói trên lại được chưng cất một lần nữa, để lấy ra từng chất với độ trơn khác nhau.

4. Chiết suất bằng chất hòa tan (Solvent Extraction)

Một số chất hòa tan đặc biệt lại được pha vào với từng thành phần mới được chiết ra sau tiến trình chưng cất. Hỗn hợp này được để cho lắng xuống, và chúng ta lại phân tách được 2 hợp chất - một có mùi thơm và hợp chất còn lại không có mùi thơm. Các hợp chất có mùi thơm được chiết ra, hợp chất còn lại sẽ trở nên thành phần cơ bản của nhớt. Công đoạn này làm tăng khả năng chịu nhiệt và khả năng chống ô xít hóa, tức nâng cao chỉ số viscosity của nhớt lên một mức đáng kể.

5. Khử sáp (dewaxing)

Trong công đoạn này, các thành phần sáp sẽ được thanh lọc ra ngoài, để tăng cường linh động tính của nhớt khi hoạt động trong lúc trời quá lạnh và nhiệt độ xuống thấp. Bằng không, những thành phần sáp sẽ kết tủa khi gặp lạnh khiến nhớt trở nên đậm đặc, rất khó bơm lên đưa vào máy.

Trên đây là những công đoạn căn bản trong tiến trình lọc nhớt từ dầu thô.

Tạm Kết Luận:

Dầu thô đến từ nhiều nguồn khác nhau, với phẩm chất khác nhau và mức độ ô nhiễm khác nhau. Tiến trình thanh luyện như trên, mặc dầu rất qui mô, nhưng không thể lọc luyện hết được mọi chất ô nhiễm lẫn với dầu thô lưu cữu trong lòng đất qua cả trăm năm, thậm chí ngàn năm. Kết quả là, các chất căn bản của dầu khí chất lượng không đều, có thứ tốt, thứ xấu. Ðể hạn chế sự khác biệt quá nhiều về chất lượng nhớt, các công ty chế nhớt phải cực kỳ cẩn thận khi nhập hàng dầu thô. Ngoài ra, tiến trình lọc dầu lấy nhớt còn phải được thực hiện dưới những biện pháp quản lý chặt chẽ hầu bảo đảm chất lượng nhớt thành phẩm. Do tiến trình lọc luyện phiền phức và khó khăn như vậy, không phải công ty nào cũng làm việc như nhau. Từ đó, phát sinh chất lượng không đều, chúng ta có nhớt tốt, nhớt trung bình... với giá cả khác nhau. Vì thế khi đi mua nhớt chắt từ dầu khí (petroleum lubricant), “tiền nào của ấy” thường là đúng trong đa số trường hợp. Không chỉ đối với nhớt, mà bất cứ một thành phẩm nào trong thương trường, chúng ta thường phải trả giá cao hơn đối với những thành phẩm có “brand name”. Ðó không những là cái giá phải trả cho cái brand name ấy, mà cũng là cho cái chất lượng cao mà thành phẩm ấy đạt được. Sau nữa, cũng nên để ý là, chúng ta thường thấy dấu hiệu API dán trên bình nhớt, có nghĩa là nhớt trong bình có đủ các yếu tố căn bản cần thiết nhất, chứ chưa hẳn là loại nhớt tốt nhất.

Có thể lần sau chúng ta sẽ bàn luận về nhớt tổng hợp (synthetic), thành phẩm của phòng thí nghiệm.

Hao Smith

haosmith@yahoo.com

“Cẩm Nang Bảo Trì Cho Những Người Ngại Sửa Xe - Tập I: Ngăn Ngừa Nóng Máy” của Phạm Ðình đã phát hành. Xin liên lạc, Tel: 714-705-3974; PO Box: 9255, Fountain Valley, California 92728 - 9255. Giá: $6.00, bao cước phí (tiền mặt, hoặc cheque cho Phạm Ðình). Cho biết số điện thoại và địa chỉ email, nếu có. Hoặc hỏi tại các nhà sách Tự Lực 714-531-5290 và Văn Bút 714-895-7080.